Wójt, burmistrz lub prezydent, który będzie skutecznie realizował politykę prorodzinną, stanie się politycznym zwycięzcą. Tak wynika z badań Instytutu Pokolenia.
W Polsce, według stanu na 1 stycznia 2023 r., jest 2477 gmin. W 2020 r. nowelizacja ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju oraz niektórych innych ustawa nadała nowe wytyczne w zakresie zarządzania strategicznego i wprowadziła nowe instrumenty polityki regionalnej, które mają na celu integrację kilku wymiarów (społecznego, gospodarczego i przestrzennego).Jednym z takich instrumentów jest strategia rozwoju gminy.
Mimo, że przyjęcie strategii rozwoju nie jest dokumentem obowiązkowym, to w wielu(a najprawdopodobniejnawet w większości) gmin została ona uchwalona. Powody takiego działania są dwa:
- Stworzenie dokumentu określającego kierunki i cele w zarządzaniu strategicznym.
- Możliwość pozyskania środków na inwestycje z funduszy europejskich.
Według niektórych badań, w przypadku pierwszego czynnika, nie więcej niż 20% gmin jest realnie zarządzane strategicznie na podstawie strategii rozwoju. W przypadku drugiego czynnika nie trzeba raczej udowadniać, że pozyskanie funduszy jest konieczne dla rozwoju gmin (i często stanowi „oczko” w głowie włodarzy). Dlatego można przyjąć, że drugi czynnik był i nadal jest głównym determinantem przyjmowania strategii rozwoju gminy.
O pozyskanie środków z funduszy Unii Europejskiej konkuruje ze sobą wiele podmiotów uprawnionych do ich zdobycia. W przypadku gmin wiąże się z opracowywaniem dokumentów strategicznych, które potwierdzą spójność kierunków planowanego rozwoju gminy wspartego środkami unijnymi. Skupmy się na jednym z nich, a mianowicie na Funduszu Europejskim dla Rozwoju Społecznego.
Pierwsze spotkanie przeglądowe programu przewidzianego na lata 2021-2027 odbyło się w dniu 29 listopada br. Według stanu na dzień stworzenia niniejszego artykułu, w ramach programu ogłoszono 77 naborów na kwotę około połowy alokacji całego programu tj. 11 mld PLN i podpisano już umowy obejmujące jedną czwartą środków przyznanych w ramach ww. programu.
Co zrobić, aby strategie rozwoju gminy nie były tylko dokumentem potrzebnym do pozyskania środków, ale żeby realnie pomagały włodarzom w procesie zarządzania strategicznego i zaowocowały kolejnymi sukcesami politycznymi?
Strategii nie tworzy i nie stosuje się teoretycznie. Tak samo jak zarządzanie gminą nie jest teorią. Jest to „sztuka”, która pozwala osiągnąć zamierzone cele z korzyścią dla zainteresowanych stron. W trakcie przygotowywania niniejszego artykułu, trafiłem na niezwykle interesujące badania. Zalecenie wynikające z nich są już wprowadzane w życie w 25 gminach idość szybko zyskują lokalne poparcie społeczne.
Dla rozwoju gminy potrzebni są ludzie. W tym kontekście współcześni włodarze stoją przed wyzwaniem związanym ze spadkiem ilości mieszkańców w swoich miejscowościach. Powodu „wyludniania się” gmin są różne, a pośród najistotniejszych wskazać można:
- brak perspektyw i nadziei na lepsze jutro;
- podejście przedstawicieli młodszych pokoleń, którzy wolą szukać anonimowości w dużych miastach niż stanowić część lokalnej społeczności;
- zjawisko pozostawania w dużych miastach młodych osób, które wyjechały na studia i nie zamierzają wracać do rodzinnych miejscowości;
- brak atrakcyjności gmin dla przedstawicieli młodego pokolenia, w tym także brak inicjatyw dedykowanych dla dzieci.
Jak odpowiedzieć na wspomniane wyżej wyzwanie? Instytut Pokolenia wydał opracowanie pt. „Jak gminną moc móc wzmóc”, które stanowi nowy model rozwoju gminy. Model jest oparty główne na dwóch filarach:
- Założenie, że celem całej lokalnej wspólnoty (na czele z jej liderem: prezydentem, burmistrzem lub wójtem) jest zbudowanie gminy/miasta/wsi szczęśliwych rodzin.
- Spojrzenie na to, co w praktyce dzieje się w gminie i na projekty, które są w niej realizowane w sposób umożliwiający rozpatrzenie każdego podejmowanego w gminie działania przez wpływ owego działania na tzw. 6 Obszarów Funkcjonowania Rodzin.
Pierwsze cztery obszary są związane z bieżącymi, codziennymi sprawami:
- Podstawy materialne,
- Zdrowie, rekreacja i sport,
- Edukacja i wychowanie,
- Kultura.
Dwa kolejne obszary mają zastosowanie w momencie, w którym wcześniejsze cztery są prawidłowo zaspokajane. Zalicza się do nich:
- Trwałość więzi oraz chęć i możliwość wspólnego spędzania czasu,
- Tożsamość lokalna.
Z badań Instytutu Pokolenia wynika, że ludzie pragną przede wszystkim silnych
i trwałych więzi oraz relacji społecznych, których wyrazem jest rodzina. Szczęście rodzinne zajmuje pierwsze miejsce wśród najważniejszych wartości w życiu codziennym.
Zamiast podsumowania, zostawię państwa z pytaniami skierowanymi do włodarzygmin oraz do nas – mieszkańców, które zaproponowane zostały w raporcie Model 6OFR – Instytut Pokolenia (z którym z resztą zachęcam zapoznać się w całości). Zastanówmy się, czy chcielibyśmy mieszkań w gminie, w której poniższe pytania podlegają rozważaniom podczas planowania kolejnych projektów w ramach strategii rozwoju:
- „Czy i w jaki sposób nasz projekt może wpłynąć na materialne podstawy funkcjonowania naszych rodzin?
- Czy i w jaki sposób nasz projekt może oddziaływać tak, by nasza gmina była miejscem, w którym mogę żyć zdrowo?
- Czy i w jaki sposób nasz projekt wpływa na podniesienie standardów edukacji i wychowania najmłodszych, dzięki czemu zapewnia nowym pokoleniom dobry życiowy start i wyposaża je w kompetencje budujące spoistość naszej wspólnoty?
- Czy i w jaki sposób nasz projekt może wpływać na rozwijanie kultury i życia kulturalnego w naszej gminie?
- Czy w efekcie realizacji tego projektu możemy oddziaływać na wzmocnienie więzi rodzinnych oraz – szerzej – tych, które łączą wszystkich mieszkańców naszej gminy?
- Czy projekt wpływa na budowanie poczucia lokalnej tożsamości, dumy z miejsca, w którym żyję, i przekonania, że to jest najlepsze miejsce dla mnie, mojej rodziny i jej kolejnych pokoleń?”.
Autor: Oliwier Pomes
Bibliografia:
- Cieślińska J., Strategie rozwoju gmin ważne u progu nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej, portal Prawo.pl, źródło: https://www.prawo.pl/samorzad/strategia-rozwoju-gminy-a-nowa-perspektywa-finansowa-unii,521161.html (dostęp: 08.12.2023)
- Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego – pierwsze spotkanie roczne już za nami, Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, portal rozwojspoleczny.gov.pl/, źródło: https://www.rozwojspoleczny.gov.pl/strony/aktualnosci/fers-pierwsze-spotkanie-roczne-juz-za-nami/, (dostęp: 09.12.2023).
- Jak Gminną Moc Móc Wzmóc, Instytut Pokolenia 2022, źródło 6OFR-15.10-light.pdf (instytutpokolenia.pl), dostęp: 08.12.2023.
- Jak Gminną Moc Móc Wzmóc, Instytut Pokolenia 2022, źródło 6OFR-15.10-light.pdf (instytutpokolenia.pl), dostęp: 08.12.2023.
- Konferencja „Jak gminną moc móc wzmóc”, Instytut Pokolenia, źródło: https://instytutpokolenia.pl/konferencja-6ofr/ dostęp: 09.12.2023).
- Kubicka-Żach K., Nie więcej niż 20 proc. Gmin jest zarządzanych strategicznie, portal Prawo.pl, źródło: https://www.prawo.pl/samorzad/strategie-rozwoju-gmin-i-zarzadzanie-strategiczne-w-samorzadach,379080.html (dostęp: 09.12.2023).
- Nowacka I., Reforma planowania przestrzennego przyniesie też zmiany w strategiach regionu: https://www.prawo.pl/samorzad/reforma-planowania-przestrzennego-a-zmiany-w-strategiach-rozwoju-gmin,523037.html (dostęp: 08.12.2023).
- Podział administracyjny Polski, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, portal gov.pl, źródło: https://www.gov.pl/web/ksng/podzial-administracyjny-polski (dostęp: 08.12.2023).
