Współcześnie przedsiębiorczość odgrywa znaczącą rolę w rozwoju wiejskich obszarów. Aktualenie duże znaczenie przypisuje się przedsiębiorczości kobiet na wsi. Wiejskie kobiety mają ogromne znaczenie dla trwałości gospodarstw domowych i lokalnych społeczności, ale ich rola i znaczenie są często niestety niedostrzegane i niedoceniane. Trudno jest jednoznacznie oszacować znaczenie kobiet w gospodarce wiejskiej. Wynika to z faktu, iż ich udział w nieformalnej gospodarce wiejskiej nie jest jednoznaczenie statystycznie ujmowany (European Parliament 2017). W licznych opracowaniach Unii Europejskiej szacuje się, iż kobiety przedsiębiorcy stanowią zaledwie 1/3 osób samozatrudnionych, a kobiety – rolnicy zaledwie 30% wszystkich osób zarządzających gospodarstwami rolnymi (The professional status of rural women in the EU, 2019). W Polsce kobiety w ogólnej liczbie ludności Polski stanowią prawie 52%, w tym na obszarach wiejskich 49,5% (BDL, 2023). Udział kobiet w liczbie zatrudnionych w Polsce ogółem, utrzymuje się na poziomie blisko 49%. Z badań przeprowadzonych przez Kmita-Dziasek i Król-Nowiński (2021) okazuje się, że zatrudnienie w rolnictwie w pełnym wymiarze znajduje blisko 40% pracujących mieszkanek wsi. Kobiety stanowią ogółem blisko 30% zarządzających gospodarstwami rolnymi w Polsce. Jest to jeden z najwyższych wyników w Unii Europejskiej. Co ważne wraz ze wzrostem wielkości gospodarstwa odsetek kobiet prowadzących gospodarstwa rolne maleje. W Polsce największa liczba gospodarstw zarządzanych przez kobiety dotyczy gospodarstw małych o powierzchni od 1 do 5 ha (GUS, 2013). Analizując przedsibiorczość kobiet okazuje się, iż mają one zwykle mniejsze gospodarstwa niż mężczyźni, ale podejmują za to innowacyjne działania na rzecz rozwoju lokalnego (COPA, 2018).
Na przestrzeni ostatnich lat przeobrażenia społeczno-gospodarcze wpłynęły na zmianę struktury podstawowych ról przypisanych kobietom wiejskim. Przyspieszona industrializacji w rolnictwie spowodowała, iż zaobserwować można było częściowe lub całkowite odchodzenie mężczyzn często do zawodów pozarolniczych (Sadowski i Wojcieszak 2019). Przełożyło się to zatem na zmianę tradycyjnej roli kobiety w rodzinie utożsamianej głównie z wychowywaniem dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Współczesna kobieta wiejska jest ważnym podmiotem wiejskiej społeczności lokalnej. To ona mieszka i identyfikuje się z życiem na wsi, jest połączona ze środowiskiem wiejskim, oraz łączy elementy tradycji z nowoczesnością (Wojcieszak-Zbierska i Zawadka 2019).
Problem nierówności kobiet i mężczyzn jest zagadnieniem żywo dyskutowanym na arenie międzynarodowej. Pojawia się zarówno w polskich jak i zagranicznych opracowaniach. Podstawową przyczyną, która budzi szerokie zainteresowanie tematem, jest brak równych szans, który ma swoje podłoże kulturowe, historyczne oraz biologiczne (Sytuacja kobiet w Polsce z perspektywy społeczno-ekonomicznej, 2023). Ważnym aspektem są także uwarunkowania dotyczące rozwoju przedsiębiorczości, które podzielić można za wewnętrzne i zewnętrzne. Pierwsze związane są z cechami charakteru oraz postawami danej jednostki (np. psychologiczne). Drugie dotyczą sytuacji społeczno-ekonomicznej, na które człowiek nie ma możliwości wpływu.
Kobiety z obszarów wiejskich to współczesne łączniczki tradycji z nowoczesnością, które wciąż borykają się z wieloma obawami przed własnym rozwojem. Do tych ograniczeń można zaliczyć m.in. obciążenie obowiązkami macierzyńskimi, tradycyjny podział ról w rodzinie, konflikt roli rodzicielskiej i zawodowej, stereotypy itd.. Jednakże pomimo tych barier kobiety wiejskie kultywują nie tylko rodzimą tradycje ale w głównej mierze są kreatorkami, innowatorkami i liderkami w lokalnym biznesie. Są nowoczesnymi menadżerkami terenów wiejskich, tworząc współczesny handel, budują sieć powiązań i współpracy a także nowoczesny smart village. Pozyskują środki UE, podejmując różne inicjatywy dzięki, którym możliwa jest realizacja wielu przedsięwzięć i inwestycji na wsi. Z sukcesami wdrażają pomysł, które rozwijają obszary wiejskie oraz ich gospodarstwa, czy prowadzoną przez nie działalność pozarolniczą.
Autor: dr Monika Wojcieszak-Zbierska
Literatura:
- The professional status of rural women in the EU, 2019, Policy Department for Citizens’ Rights and Constitutional Affairs Directorate General for Internal Policies of the Union, European Union, 2019.
- Sadowski A., Wojcieszak M.M. (2019): Geographic differentiation of agritourism activities in Poland vs. cultural and natural attractiveness of destinations at district level. PLoS One 14 (9).
- BDL, dostęp 25.09.2023
- Polski Instytut Ekonomiczny (2023), Sytuacja kobiet w Polsce z perspektywy społeczno-ekonomicznej, Warszawa.
- Wojcieszak-Zbierska M., Zawadka J.(2019).Działania przedsiębiorcze kobiet na wsi na przykładzie KGW w powiecie gnieźnieńskim. Turystyka i Rozwój Regionalny 2019 (nr 11), s. 127-138.
- COPA, Challenges and opportunities in achieving gender equality and the empowerment of rural women and girls, Initial Contribution of the Women’s Committee of Copa to the Annual Session of the United Nations Commission on the Status of Women, 2018.
- Kmita-Dziasek E., Król-Nowinski J.(2021). Aktywizacja zawodowa kobiet poprzez turystykę dziedzictwa kulturowego na obszarach wiejskich, ZDR.
