Konwergencja gospodarcza państw Unii Europejskiej

W ogólnym rozumieniu konwergencja jest procesem, w którym początkowo niepodobne zjawiska lub obiekty wraz z upływem czasu upodabniają się lub zbliżają do siebie (Wójcik, 2018). Badanie konwergencji gospodarczej istotne jest przede wszystkim w wymiarze społeczno-gospodarczym. Współczesny świat charakteryzuje się silnym rozwarstwieniem dochodów, które zostało zapoczątkowane wraz z industrializacją w XIX wieku. Przyczyn dużego rozwarstwienia dochodowego na świecie badacze upatrują w teoriach wzrostu gospodarczego. Zgodnie ze szkołą neoklasyczną i modelem Solowa konwergencja jest zjawiskiem wynikającym ze wzrostu gospodarczego (Kusideł, 2013). Wskazuje się, że zagadnienie to jest największym wyzwaniem, przed którym stały, stoją i będą stały budowane teorie wzrostu i rozwoju ekonomicznego (Barro & Sala-i-Martin, 2003; Islam, 2003). Koncepcje konwergencji jako zjawiska zachodzącego w systemach ekonomicznych charakteryzuje bardzo duże zróżnicowanie (Baumol, 1986; Mankiw i in., 1992; Islam, 2003; Barro & Sala-i-Martin, 2003; Wójcik, 2018; Próchniak, 2019). 

Konwergencję gospodarczą (realną) rozumieć należy jako proces wyrównywania poziomu rozwoju ekonomicznego między krajami (lub ugrupowaniami integracyjnymi) (Jabłoński, 2012). Inny sposób rozumienia zjawiska konwergencji wynika z kryteriów z Maastricht odnoszące się do spełnienia przez kraje członkowskie Unii Europejskiej nominalnych warunków określonych w traktacie (tzw. konwergencja nominalna). Kryteria te są ujęte w art. 140 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2). 

W wielu analizach do obiektywnego porównywania dobrobytu obywateli zamieszkujących różne kraje czy regiony stosuje się PKB per capita (Wójcik, 2018). Długookresowe wyrównywanie się poziomów PKB per capita w badanej grupie państw określa się mianem konwergencji dochodowej (realnej). Aby odpowiedzieć czy proces konwergencji gospodarczej (dochodowej) wśród państw Unii Europejskiej występuje należy odpowiedzieć na dwa pytania: Czy państwa Unii Europejskiej o mniejszych początkowych wartościach PKB per capita notują szybsze tempo wzrostu w porównaniu do państw o większych wartościach początkowych PKB per capita? Czy zróżnicowanie gospodarek pod względem PKB per capita zmniejsza się w czasie ?

Najwyższy poziom PKB per capita wśród 27 państw Unii Europejskiej odnotowuje Luksemburg i Irlandia, zaś najniższym poziomem Bułgaria, Grecja i Chorwacja. Porównując natomiast PKB per capita do średniej PKB per capita dla 27 państw Unii Europejskiej (=100) zaobserwowano, że PKB per capita powyżej 150% występował w Luksemburgu i Irlandii, zaś powyżej 120%- Danii, Niderlandów czy Austrii. Poniżej 60% średniej PKB per capita odnotowano w przypadku Bułgarii.

Przeprowadzona analiza wykazała, że proces konwergencji gospodarczej (dochodowej) w latach 2010-2022 pomiędzy gospodarkami w krajach Unii Europejskiej występuje. Przeprowadzona estymacja wskazuje, że tempo zbliżania się gospodarek wyniosło około 2% w skali roku. Zatem wykazano, że państwa Unii Europejskiej o mniejszych początkowych wartościach PKB per capita (np. Rumunia i Bułgaria) notują szybsze tempo wzrostu w porównaniu do państw o większych wartościach początkowych PKB per capita (np. Luksemburg i Dania). Wyniki analizy wskazują również na zmniejszające się wartości zastosowanej miary dyspersji (wariancja), co oznacza, że zróżnicowanie gospodarek pod względem PKB per capita zmniejsza się w czasie. Wyniki przeprowadzonych estymacji (tzw. konwergencja krańcowa) wskazują, że pozytywny wpływ na proces zbieżności w latach 2010-2022 miały Rumunia, Litwa, Łotwa i Estonia, zaś negatywny Irlandia, Luksemburg i Słowacja. Na zmniejszające się zróżnicowanie PKB per capita pomiędzy gospodarkami w 2022 roku największy wpływ miały Estonia, Słowenia, Hiszpania, Litwa, Włochy, Czechy i Polska, natomiast na zwiększające Luksemburg, Słowacja, Rumunia, Węgry i Bułgaria.

Autor: Joanna Maria Kozak

 

Bibliografia:

1. Barro, R. J., & Sala-i-Martin, X. (2003). Economic Growth. The MIT Press.
2. Baumol, W. J. (1986). Productivity Growth, Convergence, and Welfare: What the Long-Run Data Show. The American Economic Review, 76(5), 1072–1085.
3. Islam, N. (2003). What have We Learnt from the Convergence Debate? Journal of Economic Surveys, 17(3), 309–362. https://doi.org/10.1111/1467-6419.00197
4. Jabłoński, Ł. (2012). Kapitał ludzki a konwergencja gospodarcza. C.H.BECK.
5. Kusideł, E. (2013). Konwergencja gospodarcza w Polsce i jej znaczenie w osiąganiu celów polityki spójności. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7525-877-6
6. Mankiw, N. G., Romer, D., & Well, D. N. (1992). A contribution to the empirics of economic growth. Quarterly Journal of Economics, 107(2), 407–437.
7. Próchniak, M. (2019). Konwergencja beta, sigma i gamma krajów postsocjalistycznych do Europy Zachodniej. Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, 17(1), 217–243. https://doi.org/10.36874/RIESW.2019.1.10.
8. Wójcik, P. (2018). Metody pomiaru realnej konwergencji gospodarczej w ujęciu regionalnym i lokalnym. Konwergencja równoległa (I). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=848078
9. EUROSTAT (2023) (dostęp: 29.10.2023)
10. Dz.U.2004.90.864/2 – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – tekst skonsolidowany uwzględniający zmiany wprowadzone Traktatem z Lizbony (art. 140, protokół nr 13 w sprawie kryteriów konwergencji)